Wat motiveert studenten om hun alcoholgebruik te pauzeren?

woensdag 7 januari 2026

Wat als minder alcohol niet draait om ‘niet mogen’, maar om beter slapen, scherper zijn en lekkerder in je vel zitten? Studenten staan open voor een alcoholpauze, als de boodschap klopt.

Aan de Radboud Universiteit onderzoeken gedragsonderzoeker Nina Hoffland en hoogleraar Jacqueline Vink hoe je studenten op een positieve en effectieve manier kunt motiveren om tijdelijk te stoppen met alcohol. Hun onderzoek sluit aan bij internationale studies, die laten zien dat wanneer jongeren meedoen aan een alcoholpauze, zij dit vaak goed volhouden, positieve effecten ervaren en op langere termijn minder drinken.

“Met ons onderzoek willen we beter begrijpen wat studenten motiveert, wat hen tegenhoudt en hoe campagnes zoals IkPas beter kunnen aansluiten bij hun leefwereld,” vertelt Jacqueline.

Waarom dit onderzoek?

Er zijn nog weinig bewezen effectieve interventies die zich specifiek richten op studenten. Campagnes zoals IkPas bestaan al langer en zijn succesvol bij volwassenen. Als studenten meedoen, blijken de effecten ook groot: betere concentratie, betere sportprestaties en een positiever gevoel. “Dat maakt het des te belangrijker om te onderzoeken hoe we deze campagne beter kunnen laten aansluiten bij studenten,” aldus Jacqueline.

Onderzoek dicht bij de student

Nina Hoffland is als promovendus betrokken bij het onderzoek en richt zich vooral op de invloed van de sociale omgeving. “We kijken naar factoren in de directe omgeving van studenten die alcoholgebruik beïnvloeden. Dat is zowel offline, zoals studentenhuizen, verenigingen en uitgaan, als online, bijvoorbeeld wat studenten zien en delen op social media.”

Daarnaast is er een kwalitatief onderzoek gedaan met focusgroepen in Nijmegen, Tilburg en Leiden. Studenten gingen met elkaar in gesprek over hoe zij kijken naar een alcoholpauze, wat hen motiveert en wat helpt om het vol te houden. “We hebben studenten echt het gesprek laten voeren,” vertelt Nina. “Er wordt vaak gezegd: studenten drinken veel, studenten gaan hier nooit aan meedoen. Maar studenten bleken kritischer dan verwacht.”

Ook zagen we dat studenten het alcoholgebruik van anderen vaak overschatten. “Iedereen denkt dat ‘de rest’ heel veel drinkt,” zegt Nina. “Maar als je dat samen bespreekt, blijkt dat vaak niet te kloppen. Toch is dat wel een beeld dat studenten vaak uitdragen.”

Eerste inzichten: wat werkt wél?

Hoewel de resultaten nog worden geanalyseerd, zijn er al duidelijke inzichten. Het initiatief moet niet van ‘de universiteit’ komen. “Als de universiteit het heel erg promoot, denken studenten: ja hoor, daar heb je ze weer,” zei een student in een focusgroep, “natuurlijk willen ze dat we gezond zijn”. Studenten willen niet opgelegd krijgen wat goed voor hen is.

Daarom is er gekozen voor een aanpak waarin studenten, studie, sport en studentenverenigingen, zelf een actieve rol krijgen. Zij worden uitgedaagd om activiteiten te organiseren die het makkelijker maken om mee te doen. Ook samen deelnemen blijkt cruciaal. Alleen niet drinken in een kroeg is lastig, maar samen met huisgenoten, een vriendengroep of vereniging wordt het haalbaarder en leuker.

Wat studenten vooral motiveert, zijn niet de lange termijn gezondheidsverhalen, maar directe, positieve effecten. Beter slapen. Geen kater. Beter presteren tijdens tentamens of bij sportwedstrijden. Een student verwoordde het treffend: “Als ik stop omdat ik een marathon loop of tentamens heb, dan voelt het logisch. Dan doe ik het voor iets.”

Rolmodellen en echte verhalen

Een ander belangrijk inzicht is het belang van herkenbare rolmodellen. Geen perfecte plaatjes of ingestudeerde campagnes, maar echte studenten met echte verhalen. “Laat iemand vertellen dat hij anderhalve maand niet heeft gedronken voor een marathon,” zei een student. “Dat voelt echt.”

Deze verhalen worden nu bewust ingezet via social media, met korte video’s waarin studenten hun eigen motivatie en ervaringen delen. “Als iemand zegt: ik voelde me fitter, ik kon verder rennen en ik was scherper in mijn hoofd, spreekt dat aan.”

Ondersteuning maakt het verschil

Naast motivatie is ondersteuning essentieel. Studenten gaven aan dat challenges, competitie en samen doelen behalen helpen om vol te houden. Een community, online of binnen verenigingen, zorgt voor steun en zichtbaarheid. Ook beloningen werken, vooral wanneer ze speels en sociaal worden ingezet.

Hoewel het aanpassen van de IkPas-app voor studenten dit jaar nog niet lukte, worden deze inzichten meegenomen voor toekomstige doorontwikkeling. Het idee: samen meedoen is makkelijker dan alleen.

Hoe nu verder?

Het onderzoek loopt door. Studenten vullen vragenlijsten in vóór de alcoholpauze, direct erna en enkele maanden later. Zo wordt gekeken naar zowel korte- als langetermijneffecten. De ambitie is om deze aanpak volgend jaar groter uit te rollen en hopelijk ook landelijk toe te passen.

Volgens Jacqueline past dit onderzoek in een bredere beweging. “We zien dat studenten steeds bewuster omgaan met hun leefstijl. Af en toe een alcoholpauze nemen past daarbij. Niet omdat het moet, maar omdat het iets oplevert.”

“De inzichten uit dit onderzoek zijn voor iedereen waardevol. Door beter te begrijpen wat mensen motiveert, kun je gerichter communiceren en echte beweging op gang brengen,” aldus Nina.

Zoals een student het simpel samenvatte: “Zeg niet dat ik moet stoppen met drinken. Laat me zien wat het me oplevert.”

Op dit moment is de Dry January – IkPas in volle gang. Je kan uiteraard nog steeds meedoen: IkPas (zowel met de studenten- als normale editie).