Een nicotinevrije school: “stap voor stap, mét onze leerlingen”

vrijdag 17 april 2026

Hoe zorg je voor een nicotinevrije schoolomgeving, zonder het contact met leerlingen te verliezen? Op het Citadel College werken ze daar stap voor stap aan. Niet door alleen regels op te leggen, maar door te kijken wat werkt in de praktijk. Samen met leerlingen, ouders en professionals bouwen ze aan een gezondere schoolomgeving.

Waarom aan de slag met nicotinevrij?

Voor locatiedirecteur Amy Coolen begint het bij de rol van de school. “Je bent als school een plek waar jongeren zich ontwikkelen. Daar hoort ook een gezonde omgeving bij,” vertelt ze. “Maar je hebt ook te maken met leerlingen en medewerkers die roken en vapen.”

Daarom kiezen ze ervoor om het gesprek aan te gaan: met collega’s, leerlingen en ouders. Stap voor stap werken ze eraan om de groep rokers kleiner te maken. “We hebben niet de illusie dat we het volledig kunnen stoppen,” zegt Amy. “Maar elke leerling of collega die door het gesprek of een maatregel stopt, is winst.”

Hoe hebben jullie dit aangepakt?

De aanpak begon met inzicht. “Eerst hebben we in kaart gebracht: wie staan er eigenlijk te roken en vapen en hoe groot is die groep?” vertelt Amy. Vervolgens maakten ze het concreet. “We hebben duidelijk aangekondigd: we gaan ouders informeren als leerlingen hier staan te roken/vapen. Dat had direct effect. Alleen al door die aankondiging haakte een groot deel af.”

Van de leerlingen die bleven roken, werden ouders geïnformeerd. “Sommige ouders gaven aan: mijn kind mag roken. Dan is dat ook wat het is. Maar je hebt het gesprek wel gevoerd.”

Daarna gingen ze experimenteren met de plek waar deze groep dan kan staan. “Eerst probeerden we een plek verder weg, uit het zicht. Maar dat werkte niet prettig. Je verliest het overzicht en het contact.” Dat draaiden ze terug. “Nu kiezen we bewust voor een plek dichterbij, zodat we in gesprek blijven en zicht houden.”

Reacties van leerlingen en ouders

De reacties van zowel leerlingen als ouders waren uiteindelijk minder negatief dan vooraf werd verwacht. “We hebben het goed aangekondigd en uitgelegd waarom we dit doen,” vertelt Amy. “Ouders willen vooral duidelijkheid. Zolang je transparant bent, is er veel begrip.”

Bij leerlingen ligt dat soms iets anders. Vooral oudere leerlingen vinden het niet altijd makkelijk om hun gedrag aan te passen. Toch helpt het om hen actief te betrekken. “We gaan echt het gesprek met ze aan: wat werkt wel, wat niet en wat hebben jullie nodig? Dan merk je dat er meer wederzijds begrip ontstaat.” Door leerlingen serieus te nemen in het proces, voelen zij zich gezien en zijn ze eerder bereid mee te bewegen.

Waar loop je tegenaan?

Het creëren van een nicotinevrije omgeving blijkt geen rechte lijn. Het vraagt continu afwegen, uitproberen en soms ook terugkomen op eerdere keuzes. “Zoals de plek buiten het zicht,” vertelt Amy. “Omdat we het overzicht en het contact met de leerlingen verloren, voelde dat niet goed.”

In verbinding blijven met leerlingen is essentieel. Tegelijkertijd speelt ook de omgeving een rol, zoals omwonenden die overlast ervaren. “Je bent constant op zoek naar een balans: wat is goed voor de gezondheid van leerlingen, maar ook wat is werkbaar voor de school en de omgeving?”

“Een volgende stap is om met de rokende jongeren in gesprek te gaan waarom ze roken/vapen, en om te kijken of we daar hulp in kunnen bieden of kunnen doorverwijzen.”

Juist door te blijven evalueren, ontstaat er stap voor stap een aanpak die beter past bij de praktijk.

Tips voor andere scholen

Voor andere scholen heeft Amy een duidelijke boodschap: begin gewoon en maak het niet te ingewikkeld. “Veel scholen zien ertegenop, omdat ze denken dat het gedoe oplevert. Maar als je eenmaal begint, valt dat vaak mee.”

Volgens haar zit de kracht in het klein beginnen en goed kijken wat er speelt. Door eerst inzicht te krijgen in de situatie, kun je gerichter keuzes maken. Daarnaast helpt het om helder te communiceren wat je gaat doen en waarom, zowel naar leerlingen als ouders. “En blijf vooral in gesprek,” benadrukt ze. “Niet alleen zenden, maar ook luisteren.”

Het proces hoeft niet perfect te zijn. Juist door dingen uit te proberen en waar nodig bij te sturen, kom je verder. “Je hoeft het niet in één keer goed te doen. Elke stap richting minder roken en vapen is winst. En daar mag je ook trots op zijn.”

Samenwerken aan een gezonde omgeving

Scholen staan er niet alleen voor. Met ondersteuning van IrisZorg en GGD Gelderland-Zuid kunnen scholen, leerlingen en ouders hulp krijgen bij stoppen met roken of vapen. Op nijmegenrookvrij.nl vind je ook plekken waar je verschillende soorten stoppen met roken hulp kan krijgen, ook specifiek gericht op jongeren.